# narchOS 1.0 — Kurulum Kılavuzu

*Sürüm: 1.0 · Temel: Ubuntu Server 24.04.3 LTS · Katman: narchos-katman 0.6.1*

---

## Bu nedir

narchOS, **Ubuntu Server 24.04 LTS üzerine** kendi kimlik ve yönetim katmanımızı ekleyen bir
dağıtımdır. Aşağıdakileri getirir:

- **Kimlik katmanı** — açılış ekranı (plymouth), konsol kimliği, giriş karşılaması (motd)
- **`narchos` komutu** — sistem durumu ve yönetim için tek giriş noktası
- **Docker** (compose + buildx dâhil) — varsayılan kurulu
- **Cockpit** — tarayıcıdan sistem yönetimi paneli, varsayılan kurulu

Altındaki her şey standart Ubuntu'dur. Ubuntu'nun güvenlik güncellemeleri, paket deposu ve
2029'a kadar süren LTS desteği aynen geçerlidir.

---

## Kurmadan önce bilmeniz gerekenler

**Bu imaj sizin makinenizde çalışacak; bizim için değil.** Somut olarak:

| Ne | Durum |
|---|---|
| Sabit kullanıcı adı / parola | **YOK** — kurulumda siz belirlersiniz |
| Önceden üretilmiş SSH sunucu anahtarı | **YOK** — sizin makinenizde üretilir |
| Sabit makine kimliği (machine-id) | **YOK** — kurulumda üretilir |
| Bizim ağımıza (mesh) kayıt | **YOK** — hiçbir ağa bağlanmaz |
| Telemetri / bize veri gönderme | **YOK** |

Son madde önemli: **narchOS kuran makine bizim federasyonumuza dâhil olmaz.** Ağ kurmak
isterseniz kendi ağınızı kendiniz kurarsınız.

---

## Doğrulama — bize güvenmek zorunda değilsiniz

**1. Temel sistemi Canonical'dan aldık, biz üretmedik.** Kullandığımız Ubuntu ISO'sunun
SHA256'sı Canonical'ın yayımladığıyla birebirdir:
```
c3514bf0056180d09376462a7a1b4f213c1d6e8ea67fae5c25099c6fd3d8274b  ubuntu-24.04.3-live-server-amd64.iso
```

**2. İndirdiğiniz imajı doğrulayın:**
```bash
sha256sum narchos-1.0-amd64.iso
# beklenen: b073f68198bc9260b0f3c36830b4575deff5f21b8bab8712bb46c1a9538d7322
```

**3. Ne eklediğimizi kendiniz okuyun.** Eklediğimiz her şey imajın içinde, `/narchos/`
klasöründe, **satır satır okunabilir bash** olarak durur — derlenmiş, gizli bir bileşen yoktur:
```bash
# imajı bağlayıp bakın
sudo mount -o loop narchos-1.0-amd64.iso /mnt
cat /mnt/narchos/narchos-katman/kur.sh      # ne yaptığımızın tamamı
cat /mnt/nocloud/user-data                  # kurulumun nasıl yapılandırıldığı
```

---

## Kurulum

**Gerekenler:** 64-bit x86 bilgisayar · 4 GB+ RAM · 25 GB+ disk · 8 GB+ USB bellek

**1. USB hazırlayın**
```bash
# Linux/macOS  (⚠ /dev/sdX'i DOĞRU cihazla değiştirin — yanlış cihaz veri kaybettirir)
sudo dd if=narchos-1.0-amd64.iso of=/dev/sdX bs=4M status=progress conv=fsync
```
Windows'ta [Rufus](https://rufus.ie) veya [balenaEtcher](https://etcher.balena.io) kullanın.

**2. USB'den açın** — BIOS/UEFI önyükleme menüsünden USB'yi seçin.

**3. Menüden seçin**
```
narchOS 1.0 kur (Ubuntu 24.04 tabanli)      ← varsayılan
Ubuntu Server kur (narchOS katmani OLMADAN)  ← düz Ubuntu isterseniz
```

**4. Sorulara cevap verin** — dil, klavye, ağ, disk, kullanıcı adı, parola, SSH. Bunlar standart
Ubuntu kurulum ekranlarıdır; narchOS hiçbirini sizin adınıza doldurmaz.

**5. Yeniden başlatın.** narchOS katmanı kurulum sırasında otomatik uygulanır.

> **Not:** Katman kurulumu Docker ve Cockpit'i indirir; bu adım **internet ister**. İnternet yoksa
> kurulum yine tamamlanır — kur.sh dürüstçe "atlandı" der ve sistem çalışır durumda gelir.
> Sonradan `sudo /opt/narchos-katman/kur.sh` ile tamamlayabilirsiniz (aynı komutu tekrar çalıştırmak
> güvenlidir; betik idempotenttir).

---

## Kurulumdan sonra

```bash
narchos                     # sistem durumu
cat /var/log/narchos-kurulum.log   # katmanın ne zaman uygulandığı
```
**Cockpit paneli:** `https://<makine-adresi>:9090`

**Geri almak isterseniz:** katman *additive* çalışır — değiştirdiği her özgün dosyayı
`<dosya>.narchos-onceki` olarak saklar. O dosyaları geri koymak sistemi Ubuntu hâline döndürür.

---

## Lisans ve kaynak

narchOS katmanı **NKL-1.0** (CC-BY-4.0 tabanlı) ile yayımlanır: her amaçla, ücretsiz kullanın,
değiştirin, dağıtın. Tek şart kaynağı anmak — `narch.tech` atfı yeterlidir.
Altındaki Ubuntu ve bileşenleri kendi lisanslarına (GPL vb.) tabidir.

Kaynak, imajın içinde `/narchos/narchos-katman/` altındadır; kurulmuş sistemde
`/opt/narchos-katman/` altında durur. Yani okumak için ayrıca bir şey indirmeniz gerekmez —
katmanın tamamı elinizdeki imajın içindedir.

---

## Sorun bildirimi

<https://os.narch.tech> · Bulduğunuz hatayı, hangi donanımda olduğunu ve
`/var/log/narchos-kurulum.log` çıktısını iletirseniz iş kolaylaşır.